Hướng dẫn phòng và điều trị bệnh Lở Mồm Long Móng trên Dê, Cừu, Trâu, Bò

NGUYÊN NHÂN:

• Do virus thuộc giống Aphthovirus, họ Picornaviridae, nhóm ARN virus , với đặc điểm gây thủy hóa (các mụn mủ) ở tế bào thượng bì.
• Có 7 typ virus gây bệnh LMLM: A, C, O, Asia 1, SAT1, SAT2 và SAT3.
• Gây bệnh cho Bò ở VN chủ yếu là 3 typ: A, O và Asia 1
• Dê cừu mẫn cảm với typ A, C nhưng chỉ bị bệnh nhẹ thôi
• Heo mẫn cảm cao với typ O, ít mẫn cảm hơn với typ A và Asia 1
• Virus tồn tại được 14 ngày vào mùa Hè , 4 tuần vào mùa Đông trong môi trường tự nhiên
• Các thuốc sát trùng như POVIDONE IODINE đều diệt được virus LMLM rất hiệu quả. Virus cũng sẽ bị giết chết ở nhiệt độ 70°C.

Triệu chứng của bệnh lở mồm long móng

Mức độ nghiêm trọng của bệnh phụ thuộc vào chủng virus, liều phơi nhiễm, tuổi và loài vật nhiễm bệnh, miễn dịch của vật chủ. Tỷ lệ nhiễm có thể đến 100% ở những đàn mẫn cảm. Tỷ lệ chết thường thấp ở động vật trưởng thành (1-5%) nhưng cao hơn ở gia súc non (20% hoặc cao hơn). Thời gian ủ bệnh là khoảng 2 -14 ngày.
Biểu hiện lâm sàng đặc trưng là hiện tường mụn nước ở mũi, lưỡi, môi, bên trong khoang miệng, kẽ móng và trên móng, đầu núm vú. Mụn nước vỡ ra có thể dẫn đến hiện tượng liệt, đi lại khập khiễng và không đi lại được để ăn uống. Thông thường, mụn nước sẽ lành trong 7 ngày (thỉnh thoảng dài hơn) nhưng trong trường hợp phức tạp như bị nhiễm trùng kế phát thì nốt loét hở ra và lâu lành hơn.
Không chỉ bệnh lở mồm lông móng ở trâu bò  mà ở các con vật khác cũng có những triệu chứng khác như sốt cao, ủ rũ, chảy nhiều nước dãi, bỏ ăn, giảm trọng lượng, còi cọc và giảm sản lượng sữa có thể kéo dài sau khi hồi phục. Con vật bị bệnh thể mãn tính giảm sản lượng sữa khoảng 80%. Sức khỏe của heo, dê và cừu non có thể bị ảnh hưởng do con mẹ mắc bệnh sẽ thiếu sữa.
Tử vong có thể xảy ra trước khi hình thành mụn nước do bị viêm cơ tim. Hiện tượng viêm cơ cũng có thể xảy ra ở những vị trí khác.

Ở Bò:

Do tính chất lây lan nhanh nên việc phát hiện các triệu chứng ban đầu của bò nhiễm bệnh vô cùng quan trọng, để có thể kịp thời giảm thiểu tỷ lệ nhiễm bệnh trong đàn chăn nuôi. Ở bò, bệnh lở mồm long móng có thời gian ủ bệnh từ 2-5 ngày. Sau thời gian này, bò sẽ xuất hiện các triệu chứng bao gồm sau: 

• Sốt cao 40- 41^oC.
• Ăn ít hoặc bỏ ăn và thích uống nước. 
• Miệng bắt đầu sưng, tiết nhiều dãi.
• Sau khoảng 2-3 ngày sẽ xuất hiện các mụn nước ở mồm, móng, chân, vú. Các mụn nước sau khi vỡ ra thấy vết loét màu hồng, nông và dễ bị nhiễm trùng gây đau đớn và làm bò đi khập khiễng.
• Bệnh lở mồm long móng tiến triển nặng gây ra tình trạng ỉa chảy, xuất huyết đường tiêu hóa do viêm ruột cấp tính. Ngoài ra cũng đã ghi nhận các bệnh kế phát khác như: viêm phế quản, viêm phổi cấp, viêm màng bao tim, viêm cơ tim có thể làm bò chết trong vòng 2-3 ngày hoặc chết bất ngờ tùy từng tình trạng cụ thể. 

Để giảm thiểu tối đa thiệt hại  về kinh tế, việc điều trị kịp thời và đúng cách cho trâu, bò, dê, cừu là vô cùng quan trọng.

Điều trị bệnh lở mồm long móng hiệu quả

• Theo thống kê, bệnh lở mồm long móng có tỷ lệ mắc bệnh trong một đàn thường là 100%. Nếu không được điều trị kịp thời khi nhiễm bệnh, gia súc non thường bị chết ở tỷ lệ từ 20 – 50%, gia súc trưởng thành thường bị chết từ 2 – 5%.
• Để hạn chế tình trạng tử vong của gia súc khi nhiễm virus gây lở mồm long móng, việc điều trị sớm và dứt điểm trên gia súc bị bệnh cần được ưu tiên hàng đầu. Bệnh lở mồm long móng hiện chưa có thuốc điều trị đặc hiệu nên việc dùng thuốc điều trị triệu chứng và dự phòng nhiễm trùng được sử dụng trong phác đồ điều trị cho gia súc mang bệnh. 

Hiện trên thị trường có rất nhiều phương pháp và chế phẩm dùng để điều trị bệnh lở mồm long móng cho bò, qua tham khảo từ nhiều nguồn chúng tôi xin gợi ý bà con một số phương pháp và chế phẩm sau:

• Mặc dù chưa có thuốc đặc trị virus LMLM, tuy nhiên phải điều trị các mụn mủ, các vết loét ở miệng, lưỡi, chân, núm vú … để ngừa  phụ nhiễm, sút móng, giúp thú mau lành bệnh và ít mất sức. Việc điều trị phải thực hiện cùng lúc cả điều trị tại chỗ và toàn thân.
• Điều trị tại chỗ: Rửa các vết loét ở miệng, lưỡi, chân, móng, bầu vú bằng một trong các dung dịch như POVIDONE IODINE (pha loãng 1/2) , nước muối, acid citric 1% hoặc thuốc tím 1%, phèn chua 2% (hoặc dùng các loại trái cây chua như khế, chanh vắt lấy nước, nhúng vào vải gạc sạch rồi rửa nhẹ lên vết loét ở miệng, lưỡi ngày 2 lần). Sau khi rửa sạch các mụn mũ ở vú, chân bằng nước muối, lau khô, rồi dùng thuốc có chứa Methylen blue để xịt vào vết thương. Các mụn loét ở chân phải băng lại để chống ruồi.
  • Chữa vết loét ở miệng: dùng các dung dịch kể trên thấm vào vải mỏng hay bông để sát trùng vết thương ở vành mũi, miệng, lưỡi, trong xoang miệng… hàng ngày.
  • Chữa vết loét ở móng: Trước hết cần rửa sạch sẽ vết loét bằng dung dịch POVIDONE IODINE pha loãng với nước theo tỉ lệ (1:5) hoặc Methylen blue…Sau đó bôi các chất sát trùng hút mủ, nhanh lên da non vào vùng móng bị bệnh như hỗn hợp bao gồm 50g phèn xanh, 100g nghệ, 500ml nước lá ổi sắc đặc và 150g bột sunphamit hoặc có thể bôi trực tiếp các dung dịch sát trùng như POVIDONE IODINE có hiệu quả cao, giúp tiết kiệm thời gian điều trị.
  • Chữa loét ở vú: Tương tự như cách chữa loét ở móng, đầu tiên rửa mụn loét bằng nước muối ấm, dung dịch axit boric 2-3% hoặc nước xà phòng, sau đó bôi dầu cá, các thuốc sát trùng nhẹ vào vết thương như POVIDONE IODINE.
• Giảm đau, hạ sốt, chống viêm: Để giảm cơn đau và cắt sốt cho bò, bà con có thể dùng thuốc tiêm chứa DICLOFENAC với liều tiêm bắp 2-5ml/100kgTT, 1-2 lần/ngày, liên tục trong vòng 3-5 ngày. 
• Điều trị toàn thân: Sử dụng Vitamin C hoặc B.COMPLEX để tăng cường sức đề kháng. Điều trị nhiễm khuẩn thứ phát bằng các kháng sinh phổ rộng như Flophenicol hoặc Tylosin hoặc Gentamycin + Amoxicillin
• Nếu thú bị suy nhược thì nên kết hợp truyền thêm GLUCOSE
• Nhốt thú ở chuồng sạch và khô ráo, nên có tấm lót để thú không bị đau chân. Cho ăn thức ăn mềm để dễ nhai và dễ tiêu hóa. Ở những vùng khí hậu lạnh phải giữ ấm cho thú. Nếu điều trị đúng cách và chăm sóc tốt, thú sẽ lành bệnh sau 10-15 ngày

Nguồn Tham Khảo:

1. https://www.jica.go.jp/project/vietnam/0601775/pdf/technical_materials/vet/vet_05.pdf
2. http://hanvet.com.vn/vn/scripts/bvdtview.asp?idproduct=1815&title=-page.html
3. https://www.dairyvietnam.com/vn/Cach-phong-chong-dich-benh-cho-bo-sua/Benh-lo-mom-long-mong-bo-sua-Aphtae-epizootica.html
4. https://en.wikipedia.org/wiki/Foot-and-mouth_disease
5. https://sonnptnt.hanoi.gov.vn/cat173/2528/Mot-so-luu-y-khi-su-dung-vac-xin-lo-mom-long-mong-cho-gia-suc
6. https://vietanhviavet.com/huong-dan-dieu-tri-va-du-phong-benh-lo-mom-long-mong-tren-bo.htm
7. https://www.biopharmachemie.com/thong-tin-ky-thuat/cham-soc-phong-tri-benh-tren-bo-de-cuu-ngua/cach-phong-va-tri-hieu-qua-benh-long-mong-lo-mom.html